Majority of married couples in Ethiopia have a common misconception that they can automatically dissolve their marriage if due to a disagreement the spouses live separately for a significantly long period of time. Usually, this occurs when partners in a marriage separate, through mutual agreement or one of the spouses abandons the other for one or another reason, and start leading their life separately. Though not legally divorced, these people are “divorced” in fact and most of the time remarry, produce heirs and own property separately. Such spouses do not approach the court for divorce unless other compelling factors arise. By the time they do so the Defacto Divorce presents itself as a tricky situation that could work to the disadvantage of one of such spouses. However according to the Ethiopian Family Code legally acceptable divorce takes much more than having a defacto divorce or living separately for significantly long period of time.

The following case is a typical case that has arisen due to living separately for significantly long period of time, without a pertinent Ethiopian court’s pronouncement of divorce decision.

The matter was between the applicant W/ro Minya G/Silase and W/rit Meseret Alemayehu. The case started when the respondent claimed the decision rendered by the Federal Instance Court regarding the verification of the marriage between the respondent and the applicant’s father.

ሕጉ በሚፈቅደው የጋብቻ አፈፃፀም ስርአት መሠረት የተፈፀመ ጋብቻ በክብር መዝገብ ሹም ፊት እስከሚመዘገብበት ጊዜ ድረስ ላሉት ጊዜያቶች ህጋዊ ውጤት ሊኖረው ይችላል ወይ? በዚህ ጊዜያት ውስጥ በህጉ ላይ የባልና ሚስት መብትና ግዴታ ተብለው የተገለፁት በእነዚህ ተጋቢዎች ላይ ተፈፃሚ ሊሆን ይችላል ወይስ አይችልም?

በተሻሻለው የቤተሰብ ሕግ አንቀጽ 28(1) ላይ ጋብቻው የተፈፀመው በማንኛውም የጋብቻ አፈፃፀም ስርዓት ቢሆንም አግባብ ባለው የክብር ሹም መመዝገብ እንዳለበት ተደንግጓል፡፡

አንድ ጋብቻ ሕጉ በሚፈቅደው የጋብቻ አፈፃፀም ስርዓት በሆነው በአንዱ መንገድ ተፈፅሞ ነገር ግን ከላይ በተገለፀው ድንጋጌ መሰረት በክብር ሹም ሳይመዘገብ ቆይቶ ከዓመታት (ከጊዜያት) በኋላ ቢመዘገብ እስከሚመዘገብበት ጊዜ ድረስ ባሉት ጊዜያት በሕጉ ላይ የተደነገጉት የባልና ሚስት መብትና ግዴታዎች በእነዚህ ተጋቢዎች ላይ ተፈፃሚ ሊሆን ወይም ሕጋዊ ውጤት ሊኖረው አይችልም ማለት ነው?

ይህንን ሁኔታ አስመልክቶ ሰበር ሰሚ ችሎት በመዝገብ ቁ.41896 በ26/06/2001 ዓ.ም በዋለው ችሎት አመልካች ወ/ሮ ታደለች ዋለልኝ ተጠሪዎች ደግሞ እነ ወ/ሮ አዲስ አለም ፀጋው ተከራካሪ ወገኖች በሆኑበት መዝገብ ላይ ማብራሪያ ሰጥቶበታል፡፡

የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት በአሁን አንደኛና እና ሁለተኛ ተጠሪዎች መካከል የነበረውን የጋብቻ ክርክር ተመልክቶ በአዲስ አበባ ከተማ ኮልፌ ቀራንዮ ክ/ከ ቀበሌ 01/05 ክልል የሚገኘው የቤት ቁ.242 የሆነው ቤት የሁለቱ የጋራ ሐብት ነው በማለት ውሳኔ ሰጥቷል፡፡

Customarily People in Ethiopia assume they can end their marriage by a simple agreement signed in front of family elders composed of the representatives of both parties or even by defacto divorce. In fact defacto divorces are much more commonly applied. However according to the Ethiopian Family Code legally acceptable divorce takes much more than having a defacto divorce or drafting an agreement by family elders, arbitrators or experts. Preparing an agreement in a valid manner requires something more than that.

The decision rendered by the cassation bench of Ethiopia February 2013, discuses what is required to prepare such agreements in a valid manner.  This issue arose on the case between applicant W/ro Hamziya Shek Ebrahim and respondant Ato Abdi Usmael.

As per the claims of the applicant, the applicant and the respondent have terminated their marriage in 1985 and that they have signed a contract for separation of property in the presence of four elders. And as per the contract the applicant agreed to give birr 200,000.00 and in return kept the house that is now being claimed by the respondent.

 The lower court that entertained the matter ordered the property to be split in half and ordered to execute on the remaining half of the property.

ሕጉ በሚፈቅደው የጋብቻ አፈፃፀም ስርአት መሠረት የተፈፀመ ጋብቻ በክብር መዝገብ ሹም ፊት እስከሚመዘገብበት ጊዜ ድረስ ላሉት ጊዜያቶች ህጋዊ ውጤት ሊኖረው ይችላል ወይ? በዚህ ጊዜያት ውስጥ በህጉ ላይ የባልና ሚስት መብትና ግዴታ ተብለው የተገለፁት በእነዚህ ተጋቢዎች ላይ ተፈፃሚ ሊሆን ይችላል ወይስ አይችልም?

በተሻሻለው የቤተሰብ ሕግ አንቀጽ 28(1) ላይ ጋብቻው የተፈፀመው በማንኛውም የጋብቻ አፈፃፀም ስርዓት ቢሆንም አግባብ ባለው የክብር ሹም መመዝገብ እንዳለበት ተደንግጓል፡፡

አንድ ጋብቻ ሕጉ በሚፈቅደው የጋብቻ አፈፃፀም ስርዓት በሆነው በአንዱ መንገድ ተፈፅሞ ነገር ግን ከላይ በተገለፀው ድንጋጌ መሰረት በክብር ሹም ሳይመዘገብ ቆይቶ ከዓመታት (ከጊዜያት) በኋላ ቢመዘገብ እስከሚመዘገብበት ጊዜ ድረስ ባሉት ጊዜያት በሕጉ ላይ የተደነገጉት የባልና ሚስት መብትና ግዴታዎች በእነዚህ ተጋቢዎች ላይ ተፈፃሚ ሊሆን ወይም ሕጋዊ ውጤት ሊኖረው አይችልም ማለት ነው?

ይህንን ሁኔታ አስመልክቶ ሰበር ሰሚ ችሎት በመዝገብ ቁ.41896 በ26/06/2001 ዓ.ም በዋለው ችሎት አመልካች ወ/ሮ ታደለች ዋለልኝ ተጠሪዎች ደግሞ እነ ወ/ሮ አዲስ አለም ፀጋው ተከራካሪ ወገኖች በሆኑበት መዝገብ ላይ ማብራሪያ ሰጥቶበታል፡፡

የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት በአሁን አንደኛና እና ሁለተኛ ተጠሪዎች መካከል የነበረውን የጋብቻ ክርክር ተመልክቶ በአዲስ አበባ ከተማ ኮልፌ ቀራንዮ ክ/ከ ቀበሌ 01/05 ክልል የሚገኘው የቤት ቁ.242 የሆነው ቤት የሁለቱ የጋራ ሐብት ነው በማለት ውሳኔ ሰጥቷል፡፡